De meiboom voor
de deure staat,
zo zoet is hij
als honinkraat,
die, lekende uit
de korven, laat
zijn zoetigheid mij troosten;
de mei is daar,
met gers en groen,
met ’t kouten, zo
de veugels doen,
van nesten en
van eiers broên:
de mei zit in den oosten.

Guido Gezelle

Niemand kan de lente zo feestelijk aankondigen als onze goeie, ouwe Gezelle dat deed. Misschien moet je Westvlaming zijn om puur met pure woorden zoveel klank en kleur op rijm te krijgen. Hoewel… misschien heeft Gezelle’s “oog” voor de natuur ook wel te maken met wat hij als kind beleefde in het tuindersgezin waarin hij opgroeide.

De mei zit in het oosten. Verschil is wel dat Gezelle’s verzen meer warmte uitstralen dan het seizoen dat we nu meemaken. De koude nachten mogen stilaan gaan uitblijven …

In deze nieuwsbrief zoals gewoonlijk een terugblik op enkele beklijvende ervaringen uit de Landwijzer-landbouwopleiding. Ook de cursus “werken met trekpaarden” is weer gestart, een volgende editie van de broodbakcursus komt eraan, en de bioweek is in het verschiet. De stilaan traditioneel geworden “open lesdag” tijdens de bioweek is een uitgelezen kans voor geïnteresseerden om met onze landbouwopleiding kennis te maken.

Terwijl onze tweedejaars zwoegen aan hun magnum opus – het afstudeerproject – kijken we dus al stilaan uit naar een volgende cyclus van het landbouw-leertraject. Met een warme oproep aan onze afgestudeerden, huidige deelnemers, praktijkopleiders en andere lezers van deze nieuwsbrief om onze opleiding en de jaarlijkse open lesdag mee te helpen bekend maken. Alvast bedankt daarvoor.

Koen Dhoore

Bio Training Project gaat van start

Onlangs is het startschot gegeven voor het ‘Bio Training sponsoringproject’, een nieuwe sponsorformule in de Vlaamse bio-sector. Het Vlaams-Brabantse fruit en groenten verwerkende bedrijf Pajottenlander, vooral bekend om z’n sappen, is als eerste sponsor in dit project gestapt met Landwijzer. De sponsoringformule is geïnspireerd op succesvolle voorbeelden uit het buitenland (Loverendaele, Luna e terra) en biedt beide partners voordelen.In de toekomst zullen ook andere Vlaamse bio-verwerkers of –distributeurs aan dit project kunnen deelnemen.

Bij een fris lentezonnetje werd in Pepingen de eerste sponsoring-overeenkomst van dit project bezegeld. Bij de ondertekening werd ook met voldoening geproefd van de nieuwe ‘vitaliteitsdrank’, de jongste telg in het groentesap-assortiment van Pajottenlander. Vanaf begin 2010 staat Pajottenlander voor elke fles groentesap die wordt verkocht min. 2% van de verkoopprijs af aan Landwijzer voor opleidings- en vormingsprojecten. Vooral de opstart van nieuwe projecten en de financiering van vormingsactiviteiten die niet of slechts deels subsidieerbaar zijn, wordt hierdoor mogelijk gemaakt.

Voor de consument wordt deze sponsoring zichtbaar gemaakt op de verpakking van de deelnemende producten door middel van een nieuw logo, dat voor dit project werd ontwikkeld. Een bijgaande korte verklarende tekst ondersteunt dit. Het logo verwijst ook naar de website van Landwijzer waar de consument vanaf de lancering van de nieuwe vormgeving in de zomer, meer informatie zal vinden over de sponsors, de deelnemende producten en de realisaties die met het sponsorgeld worden mogelijk gemaakt.

“Sponsoring van vernieuwende projecten in en rond de biologische landbouw is iets wat wij al langer doen”, vertelden Peter en Linda, zaakvoerders van Pajottenlander, “daarom vinden we het heel logisch om aan dit project deel te nemen en zichtbaar te maken dat wij nieuwe ontwikkelingen in de bio-sector ondersteunen”. Op deze manier brengt Pajottenlander ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ in de praktijk.

“Voor ons is het van belang om niet volledig afhankelijk te zijn van subsidies voor onze werking”, voegde Dirk Govaerts, voorzitter van Landwijzer toe, “met dit zogenaamd ‘warm’ schenkgeld kunnen wij nieuwe vormingsactiviteiten organiseren die inspelen op de noden in de sector. Dit biedt ons een stukje onafhankelijkheid en een breder draagvlak.”

Bij de ondertekening van de overeenkomst die voor minstens 5 jaar zal gelden, werd door Pajottenlander als startschot voor het nieuwe project alvast een sponsoring-cheque voor het jaar 2009 overgedragen aan Landwijzer. Voorzitter Dirk Govaerts en opleidingscoördinator Geert Iserbyt namen die dankbaar in ontvangst.

Landwijzer-cursisten op bezoek bij jonge startende bio-boeren

Wat betekent het om als startende boer een landbouwbedrijf uit de grond te stampen? Waar liggen de kansen, uitdagingen en struikelblokken? Om op deze vragen een concreet antwoord te vinden gingen we met de 2e jaars cursisten van de Landwijzer-opleiding 2 dagen op bezoek bij een aantal startende bio-boeren. Met het einde van hun opleiding in zicht wordt voor hen de vraag of en hoe je zelf kan starten immers actueel. We zochten beginnende korte ketenbedrijven op gelegen in Belgisch en Nederlands-Limburg met als startende bio-boeren afgestudeerde cursisten van Landwijzer en van de Warmonderhof- en Kraaybeekerhof-opleiding in Nederland.

Het Vrije Veld, zelfoogst- en CSA-bedrijf in het bosrijke Zutendaal, gaat dit teeltseizoen van start. Souliman Diraa, in 2007 afgestudeerd bij Landwijzer, vond er na lang zoeken een akker van om en bij de 1,2 ha die hij voor een termijn van 9 jaar kan pachten van een biologische boer. Hij werkt samen met Lore Callens die momenteel nog het 1^e jaar van de Landwijzer-opleiding volgt. Een promotiecampagne met info-avonden in de voorbije maanden leverde tot nu toe een 20-tal leden op, die hun oogstaandeel voor het komende seizoen al vooruit hebben betaald. Door hun engagement tonen deze eerste leden een groot vertrouwen, want op het veld is nu nog niet zoveel te zien. Dat is een niet te onderschatten steun voor een starter. Souliman verwacht dat in de komende weken en maanden nog meer leden zullen aansluiten, zeker wanneer het veld en de nieuwe tunnel gevuld zullen zijn met oogstbare groenten. Hij mikt overigens niet enkel op de directe omwonenden, maar ook op mensen die van verderaf willen komen. Twee artikels in lokale en regionale kranten leveren in elk geval belangstelling op in een regio tot 25 km rondom het veld. Souliman wil nog meer aan ledenwerving doen, maar op dit moment is vooral het werk op het veld prioritair: zaaien en planten, beregenen en een vervelende erfenis van kweekgras in het veld de baas blijven. Ondertussen legt hij voor dat deel van de productie van het eerste seizoen, dat nog niet door vaste leden zal worden geoogst, contacten met alternatieve afzetkanalen zoals de nieuwe hoevewinkel van de verpachtende boer, natuurvoedingswinkels in de regio en restaurants.

Bert en Geertje Vandergeynst-Stoffels zijn beiden oud-cursisten van Landwijzer die elkaar in de opleiding leerden kennen en afstudeerden in 2003. In 2005 kochten zij een oude hoeve in het landelijke Mal, bij Tongeren, en ook een kleine 3 ha landbouwgrond. Hiervan wordt nu 2 ha bewerkt. Hun vierde kindje is momenteel op komst; Geertje werkt bijgevolg deels mee in het bedrijf en staat in voor de rechtstreekse verkoop. De voorbije jaren hebben ze vooral grove groenten geteeld. De producten gingen naar verschillende afzetkanalen: een deel via een aantal plaatselijke pakketten, een deel via thuisverkoop (o.a. aardappelen) en een belangrijk deel via verkoop aan winkels en marktkramers in het nabijgelegen Wallonië. Hun ervaringen met de Waalse markt zijn zeer positief; de afnemers daar kiezen voor kwaliteit en rechtstreekse afname van telers en ze betalen een eerlijke prijs. In de directe omgeving is het consumentenbewustzijn nog vrij beperkt en ook de boeren zijn er weinig of niet bekend met biologische teelt. Bert en Geertje profileren zich bij de thuisverkoop dan ook voorlopig sterker met het verse karakter van hun producten dan met de slogan dat ze biologisch geteeld zijn. Ondertussen werken ze ook gedeeltelijk samen met een andere oud-cursist van de Landwijzer-opleiding en komt er ruimte voor de instap van een vaste mede-initiatief-nemende vennoot. Bert deelde ook z’n passie voor oudere, maar nog goed bruikbare landbouwmachines met ons en gaf ons een heel open beeld van de moeilijkheden die ze hebben gekend bij het starten van hun landbouwactiviteit.

De Vrije Akker van Moniek van Hirtum, afgestudeerd bij Landwijzer in 2009 en Maaike Kruijt, oud-Warmonderhofcursiste, is een zelfoogst- en CSA-bedrijf in Grubbenvorst bij Venlo dat ook dit seizoen opstart. Moniek en Maaike zijn twee enthousiaste jonge moeders die met dit initiatief naast zinvolle arbeid ook een plek creëren waar zorg en educatie een plaats kunnen krijgen. Er zijn momenteel al een 40-tal leden die hun oogstaandeel voor 2010 hebben betaald. Dit na een intensieve promotiecampagne gedurende de afgelopen winter. Moniek en Maaike huren een stuk grond van een kleine hectare van een bio-akkerbouwer. Ze hebben geen pachtcontract, maar beschouwen dit niet meteen als een nadeel. Na enkele jaren willen ze hun project immers evalueren op vlak van rendabiliteit, met behulp van het opgemaakte bedrijfsplan; op basis daarvan kunnen vervolgens definitievere stappen worden gezet. Momenteel zitten ze in elk geval op schema. Ze mikken op termijn op zo’n 120 klanten. Het feit dat hun beide partners een job buitenshuis hebben, geeft hen een zekere financiële ademruimte. Het veld lag er netjes bij en er was al heel wat ingezaaid en geplant; ook heel wat soorten kleinfruit. Het bedrijf had ook net een openingsfeest achter de rug dat goed was meegevallen. Een tegenvallende ervaring was de droge periode in april, gezien de snel drogende zandgrond waarop ze werken. Ze zaten dan ook met ongeduld te wachten op het bestelde irrigatiesysteem. Met 2 vrouwen samen een bedrijf uitbaten, blijkt overigens naast de wat aarzelende houding van sommige leveranciers of naburige boeren soms ook voordelen te hebben: de loonwerker kwam geheel uit eigen beweging met plezier én gratis die 2 leuke meiden een dagje helpen om de tunnel op te zetten.

Tuinderij Croy is het bedrijf van Wouter van Mil. Na zijn opleiding op Kraaybekerhof ging Wouter op zoek naar grond en vond die bij een biologische kruidenteler in Aarle-Rixtel in de buurt van Helmond. Hij begon zeer kleinschalig op 0,2 ha met een groentepakettenbedrijfje. Ondertussen is hij na 3 jaar opgeschaald naar ongeveer een hectare en zo’n 80 vaste klanten. Hij is sterk begaan met zijn bodem. Er komen zelden grote machines op zijn grond en hij maakt gebruik van chroma’s om de kwaliteit van zijn bodem, humus en bodemleven te beoordelen. We zagen er enkele mooie voorbeelden van die ook de verschillen met naburige percelen zichtbaar maakten. Wouter heeft samen met Piet, de kruidenboer, ook een stichting opgezet met het oog op zorgverlening op hun bedrijf. Met zijn ervaring uit een vorige job op een zorgboerderij wil Wouter hier ook een neveninkomen uithalen, en op een zinvolle manier de arbeidslast wat drukken. In Nederland kan dit vrij makkelijk via het systeem van het PGB (persoons-gebonden budget) in de zorgsector (cfr het PAB = persoonlijk assistentie budget in Vlaanderen). Mits het verbeteren van de efficiëntie in het werk en de aanvulling van z’n inkomen vanuit de zorgfunctie zou het bedrijf vanaf het 4^e seizoen een volwaardig inkomen kunnen opleveren. Wouter maakte ons ook duidelijk dat je als startende boer je fysieke grenzen goed moet bewaken.

Er was natuurlijk nog veel meer te zien en te horen op de geschetste bedrijven. We zijn deze bedrijfsleiders dankbaar voor de openheid die ze toonden over hun eerste stappen in de bio-landbouw, met alles wat er bij komt kijken. Hun ervaringen kunnen anderen inspireren en behoeden voor bepaalde valkuilen, zoals het spreekwoord ons leert: “Een intelligent mens leert uit zijn eigen ervaringen, een wijs mens uit de ervaringen van anderen”.

Ronald Vlekken

Meer informatie over de besproken bedrijven vind je op het net:

www.hetvrijeveld.be
www.devrijeakker.nl
www.tuinderijcroy.nl

Cursus brood bakken in de houtoven - 2010

Ambachtelijke verwerking van inlandse biologische tarwe op de hoeve

In samenwerking met De Zonnekeuken (Peter Vandermeersch) en De Zaaier (Diederik Steyaert) organiseren we dit jaar opnieuw een cursus brood bakken in de houtoven op de hoeve. We maken gebruik van vers gemalen inlandse bio-tarwe en natuurlijke rijsmiddelen. De cursus is gespreid over 2 dagen; zo geven we het deeg ’s nachts de tijd om rustig het fermentatie-proces door te maken. Tussen de bewerkingen door verdiepen we ons in de achtergronden van de biologische graanteelt, het maalproces, de houtoven en de ambachtelijke broodbereiding. Aan het eind gaat elke deelnemer met 2 broden naar huis.

Met deze cursus willen we de productie en verkoop van regionaal, ambachtelijk houtoven-hoevebrood met bio-bakgraan van eigen bodem nieuw leven inblazen. We sluiten daarmee aan bij de groeiende beweging van boeren-bakkers in het buitenland en regionale korte-keten initiatieven zoals de Zeeuwse Vlegel (NL) en Agribio (Wallonië). We mikken dus niet zozeer op mensen die voor eigen gebruik brood willen leren bakken, maar vooral op diegenen die plannen hebben om (al dan niet kleinschalig) houtovenbrood te bakken en te vermarkten.

We kiezen bij dit bakproces voor natuurlijke rijsmiddelen (zuurdesem, honing-zout-rijsmiddel of Backferment-direkt), die het deeg niet enkel volume geven, maar ook een melkzure fermentatie teweeg brengen, waardoor de smaak, de structuur en de verteerbaarheid van het brood beter zijn en ook de volle korrel kan benut worden.

Wanneer?

Van woensdag 7 juli van 14.00 u tot donderdag 8 juli tot 17.00 u
Met eenvoudige overnachtingsmogelijkheid in eigen tent of op de zolder van de schuur.

Waar?

De Zaaier - Korte Akkerstraat 2 - 8020 Ruddervoorde

Cursusbijdrage:

75 € (2 broodmaaltijden inbegrepen : avondmaal woensdag & middagmaal donderdag)
Huidige Landwijzer-cursisten betalen 35 €.

Inschrijven :

Er kunnen maximaal 10 mensen deelnemen. De inschrijving verloopt in volgorde van aanmelding. Meld je zo snel mogelijk (zeker vóór 1/06) aan via of 03 281 56 00. Je bekomt dan de verdere informatie om je inschrijving definitief te maken.

Uitnodiging Open Lesdag ‘Bodemzorg & Compostering’

Ma 7 juni 2010 - 9.30 u tot 17.30 u

Maak kennis met het 2-jarig Landwijzer-Leertraject Biologische en BD-landbouw.

In het kader van de jaarlijkse Bio-week organiseert Landwijzer opnieuw een Open Lesdag voor al wie geïnteresseerd is in het 2-jarig Leertraject Biologische en BD-landbouw. Je kan gratis deelnemen aan een lesdag waarbij we op excursie gaan met onze 1^e jaarsgroep. We bezoeken 2 gespecialiseerde proefcentra in de regio Gent, waar onderzoek gebeurt voor de bio-landbouw en compostproeven lopen.

Het eerste bezoek vindt plaats op het PCG (proefcentrum groenteteelt) in Kruishoutem. We worden er onthaald door Robbrecht Winnepenninckx die er de bio-proeven coördineert. We krijgen informatie over de compostering en de meerjarige bodemproeven, waarbij diverse bodembewerkingen en compostgiften met elkaar vergeleken worden.

Het tweede bezoek gaat door op het ILVO (instituut voor landbouwkundig onderzoek) in Merelbeke, waar Koen Willekens uitleg geeft over het bodem-voedselweb, de compostplaats met compostkeerder en de vergelijkende compostproeven.

Deze dag start aan het NMBS-station Gent-St-Pieters om 9.30 uur stipt. Deelnemers brengen zelf hun lunchpakket, drank en schrijfgerei voor eigen notities mee. Landwijzer staat in voor gratis transport. Enkel deelname aan de héle dag is mogelijk, tenzij je zelf instaat voor je vervoer. De dag eindigt aan het St-Pieters-station om 17.30 u.

Aanmelden is noodzakelijk; vermeld duidelijk met hoeveel personen je komt én of je al dan niet gebruik maakt van het vervoer dat Landwijzer aanbiedt! Na aanmelding ontvang je de laatste info.

Aanmelden:
Via 03/281 56 00, 0495/ 45 93 07 of