Groots en dreigend hangt d’oneindigheid
over het land. Zij heeft de grenzen uitgewist
en àl ’t bijzondere wordt in haar volstrektheid
opgezogen. Als mieren wriemelen mensen
één stonde lang op ’t vijvervlak, ópblinkend even
uit de korte dag zo grijs, dat ’t licht der sneeuw
niets anders is dan schemerbloesem van de nacht;
en jagers komen vroeg van heuvelkammen
dalwaarts. Zo vlucht de mens gelijk het kleine
bedreigde wild zijn lauwe leger in,
en schuilend binnen zelfgeschapen grenzen
alwaar de vrouw het vuur behoedt en ’t licht,
de boer gelijk die zijn alaam herstelt
en ’t zaad bekeurt met ingetogen vingers,
vindt hij de rust der sterke zekerheden.
Daarbuiten zet het jaar zich blindelings aan gang,
het kraakt en zindert van gespannen kracht;
hij echter weet: hij heeft zijn deel in het beginnen,
want alle leven neemt zijn aanloop binnen.

René Verbeeck

Het jaar loopt op zijn laatste benen, en een nieuw jaar neemt zijn aanloop. De jaarkrans van lessen wordt even onderbroken voor een Kerstvakantie, maar achter de schermen wordt bij Landwijzer door een deel van het team doorgewerkt, en voor de meeste studenten is er ook in deze tijd stage. Dat kan met het winterweer behoorlijk hard vallen, maar ook het winterwerk en alles wat daarbij hoort, maakt deel uit van het boerenleven.

In bovenstaande winterspiegeling zitten onze wensen voor het nieuwe jaar verscholen, verhuld in zinnebeelden. Bewaak de grenzen, en “schuil” nu en dan. Behoed het vuur en licht. Herstel uw alaam, en keur het zaad. Vind rust in sterke zekerheden. En bovenal: weet dat het leven zijn aanloop van binnenuit neemt, en neem deel aan dit beginnen.

De sneeuw is (voorlopig?) het land uit, en ook al is het behoorlijk koud, de zon laat zich nu en dan zien. De dagen groeien voorlopig nog onzichtbaar. Maar als wij elkaar terugzien, of in een volgende nieuwsbrief van elkaar horen, zal het lengen van de dagen al weer merkbaar zijn. Aan allen onze wensen voor een gezegend jaar, dat zindert van gespannen kracht.

Koen Dhoore

Opleiding Bio & BD-landbouw

Maandelijks ontvangen de cursisten per post een gedetailleerd lesprogramma met alle concrete gegevens en praktische afspraken. Wie als praktijkopleider of gastdocent, of gewoon uit interesse over hun schouder wil meekijken, kan hier lezen wat deze maand aan bod komt, en wie daarover lesgeeft.

Onvoorziene wijzigingen in het programma zijn steeds mogelijk. Deelnemers worden hiervan rechtstreeks zo spoedig mogelijk op de hoogte gesteld. Praktijkopleiders doen best regelmatig navraag bij hun stagiair of nemen contact op met het secretariaat.

Verslag Pergola-praktijkdag te Dronten, NL (9 december 2009)

De wereld van CSA, Community Shared Agriculture (of Pergola-associatie, zoals onze noorderburen het noemen) is in beweging. Dit werd nogmaals duidelijk op de Pergola-praktijkdag die op 9 december j.l. georganiseerd werd op de Warmonderhof te Dronten, Nederland.

Na de breed opgezette Pergola-conferentie die in december vorig jaar plaatsvond, vond Pergola -boerin en initiatiefneemster Tineke Bakker dat het dit jaar tijd was voor een 'praktijkdag' in meer besloten kring. Toch waren er in totaal zo'n 40-tal geïnteresseerden aanwezig van allerlei slag: startende en gevestigde boeren, klantengroepen op zoek naar een boer, belangstellende winkeliers en enkele organisaties die met bio en BD-landbouw te maken hebben.

In het algemeen verliep de dag als volgt: in de voormiddag kregen de deelnemers een aantal ervaringen uit het buitenland (voor de Nederlanders althans) te horen. Zo vertelde Jolien Perotti over haar ervaringen met het opzetten van een 'Aandeelboerderij' in het Noorse Oslo. Tom Troonbeeckx bracht verslag uit van zijn 3e oogstseizoen en de groeiende aandacht voor CSA in Vlaanderen. Na de lunchpauze volgde het relaas van tuinder Wouter Kamphuis, die samen met zijn klantengroep zijn nieuwe bedrijfslocatie wist te financieren. Na deze getuigenissen werd de groep opgedeeld in vier werkgroepen van een 10-tal personen die elk een thema onder de loep namen: financiën; rechtsvorm; kerngroep en betrokkenheid; en tenslotte de omschakeling van een pakketbedrijf naar een Pergola-associatie.

Een drukke, maar productieve dag, die in het kader van deze nieuwsbrief onmogelijk tot in de details samen te vatten is. Hieronder volgen enkele krijtlijnen en belangrijke indrukken. Voor een volledig verslag van de dag – dat er binnenkort aankomt – verwijs ik naar Tineke Bakker van de Oosterwaarde.

Tineke Bakker gebruikte in haar openingswoord het beeld van de windsingel rondom een boerderij. In het typische Nederlandse polderlandschap worden boerderijen 'omsingeld' door een strook bomen en struiken, om ze te beschermen tegen de weersomstandigheden. Zo werkt CSA/Pergola ook: de klantengroep vormt een beschermende kring rondom het bedrijf tegen de invloeden van de 'materiële industrialisatieweg' waarop ook de landbouw terechtgekomen is. De afspraken tussen boer en klant over prijsvorming en risicodeling zorgen voor een andere, 'levende' economie, waarbij mensen betrokken zijn 'in de daad' en niet enkel via woorden.

Tinekes slotwoord: “Het gaat niet over rozen, maar je staat wel ergens voor!”, werd perfect belichaamd door de volgende sprekers. Jolien Perotti bracht een verhaal dat overliep van een groot enthousiasme, maar dat de pijnpunten bij het opstarten van een CSA/Pergola-initiatief in Noorwegen niet uit de weg ging. Tom Troonbeeckx heeft de afgelopen jaren minder te lijden gehad en alles begint stilaan in de plooi te vallen op Het Open Veld, zowel teelttechnisch als wat de betrokkenheid van zijn klantengroep betreft. Bovendien kon hij melden dat er een hele schare opvolgers te springen staat om in zijn voetsporen te treden, van wie er een 10-tal aanwezig waren. Wouter Kamphuis, tenslotte, bracht een doorleefd verhaal van zijn jarenlange zoektocht naar een boerderij en klanten. Uiteindelijk bleek dat hij het eerste alleen kon bereiken via het laatste, en dat het nog lukte ook! Dankzij de financiële en morele steun van de klanten van zijn gehuurd groentenpakkettenbedrijf wist Wouter een nabijgelegen gangbare hoeve over te nemen en deze om te schakelen naar biologische teelt. Hij is overtuigd om verder te gaan op de ingeslagen weg.

In de werkgroepen vonden soms pittige discussies plaats, die al dan niet tot harde conclusies leidden. Een 'eerlijke prijs' was de logische conclusie van de werkgroep financiën, maar het blijkt niet zo makkelijk om dit concreet in te vullen, zowel in theorie als praktijk. Ook de pensioensvoorziening van de CSA/Pergola-boer blijft een heet hangijzer. De werkgroep rechtsvormen werkte rond 2 concrete gevallen (Het Open Veld en De Nieuwe Akker). De expertise van Jan Saal kwam hier van pas om de juiste rechtsstructuur te zoeken in elk van deze gevallen. Eén van de conclusies hier is dat dit sterk kan verschillen al naargelang het opzet en de noden van verschillende initatieven. De werkgroep rond betrokkenheid bracht aan het licht dat een afname van actieve betrokkenheid door de klanten niet altijd als negatief beschouwd hoeft te worden. Dit kan ook een motie van vertrouwen van de leden zijn. Ook hier is ieder initiatief anders en is het tussen de boer en de leden om tot afspraken te komen over beslissingsrecht en inspraak. Tenslotte leidde de laatste werkgroep tot de conclusie dat het omschakelen van een 'gewoon' pakettenbedrijf naar een CSA/Pergola-bedrijf heel wat moed vraagt van de boer in kwestie. De keuze tussen een 'stap-voor-stap' aanpak of de 'grote sprong voorwaarts' zal in belangrijke mate van de boer afhangen, maar de algemene tendens in deze werkgroep was dat je in het laatste geval als boer wel eens verrast zou kunnen worden door de bereidheid van je klanten om voor 'hun boer' te zorgen. Interessante inzichten dus, maar het lijkt mij dat er op verschillende vlakken nog verder denkwerk moet verricht worden. Los van al het inhoudelijke werk maakte de dagvoorzitter nog een belangrijke opmerking. Deze praktijkdag heeft niet alleen als functie om te luisteren naar voorbeelden en samen na te denken, maar zorgt ook voor een gevoel dat je niet alleen bent als CSA/Pergola-initiatiefnemer, maar deel uitmaakt van een internationale beweging. En misschien is de tijd rijp voor Vlaanderen om volgend jaar het initiatief te nemen in deze beweging...

Ronald Vlekken

Percy Schmeiser in Vlaanderen: coëxistentie = onmogelijk!

Over de (on)verenigbaarheid van GGO- en niet-GGO teelten & -visies

Op 30 nov was Percy Schmeiser (winnaar the Swedish Right Livelihood Foundation Award) te gast in Vlaanderen. Hij is de Canadese boer, die zich niet liet intimideren door de chemie- en zaadmultinational Monsanto. Nadat het koolzaad, dat hij al decennia-lang teelde en zelf had veredeld, buiten zijn toedoen om besmet raakte met een gepatenteerd gen van Monsanto‟s Roundup-ready koolzaad, bond hij de strijd met hen aan. Monsanto probeerde hem torenhoge schadeloosstellingen te doen betalen en nam al zijn koolzaad (planten én zaden) in beslag. Maar Percy en z‟n vrouw vochten terug en hielden stand! Zijn verhaal was een beklijvend getuigenis over het moedig verzet van David tegen Goliath.

Dringende oproep
Hij eindigde met de niet mis te verstane oproep: Geloof niet dat coëxistentie van GGO-teelten (Genetisch gewijzigde organismen) en GGO-vrije landbouw mogelijk is. Zelfs met veel grotere isolatieafstanden (verplichte afstand tussen een GGO-perceel en de omringende niet-GGO percelen van dezelfde teelt) dan men momenteel in Vlaanderen van plan is in te voeren, is dat onmogelijk. In Canada, waar sinds 1996 GGO-koolzaad wordt geteeld, is momenteel nergens nog GGO-vrij koolzaad te telen of te verkrijgen; alles is besmet met genen van GGO-koolzaad!

„Money is their only religion’
Na z‟n voordracht maakte ik gebruik van de gelegenheid om aan iemand die Monsanto goed heeft leren kennen volgende vraag voor te leggen: „Meneer Schmeiser, hebt u uit al uw contacten met Monsanto kunnen opmaken wat dit bedrijf en de mensen die het leiden eigenlijk drijft? Is het één of andere vorm van geloof dat hen aanzet om zo drastisch, dominant en agressief te werk te gaan?‟ Zijn antwoord klonk heel nuchter: hun enige geloof is geld, dat is wat hen drijft en niets anders. Geen hoger doel dus; geen overtuiging dat de mens geroepen is om deze „maakbare‟ wereld verder te perfectioneren en levensvormen naar eigen goeddunken daaraan aan te passen. Gewoon de honger naar geld en macht.

Vlaanderen doof en blind
Voor de Vlaamse overheid is de oproep van Percy Schmeiser van weinig belang. Na de parlementaire hoorzittingen begin 2009 en de daaropvolgende goedkeuring van het coëxistentie-decreet zijn nu ook de uitvoeringsbesluiten voor de Vlaamse coëxistentie-wetgeving in de maak. In tegenstelling tot wat elk beetje gezond verstand in deze kwestie aanbeveelt, meent de Vlaamse overheid dat in het lappendeken van het Vlaamse landschap uiterst kleine isolatieafstanden volstaan om GGO-contaminatie te voorkomen en heeft ze de bijdrage per hectare GGO-teelt voor het fonds dat schadeloosstellingen zal moeten betalen aan gedupeerde GGO-vrije telers, gereduceerd tot een futiel bedrag. Wat baten kaars en bril als de uil niet zien wil…

Het is duidelijk: onze Vlaamse overheid heeft zich tot doel gesteld onder het credo van de ontwikkeling van Vlaanderen tot een innovatieve, hoogtechnologische Europese regio, GGO‟s kost wat kost in te voeren in de Vlaamse landbouw. Het stoort onze regering niet om tegelijk ook een Actieplan voor de biologische landbouw te ondersteunen. Dat beiden onverenigbaar zijn, is blijkbaar geen zorg van de huidige politieke meerderheid of de grote spelers in de Vlaamse landbouwwereld.

De dominantie van één waarheid
Het is verrassend om vast te stellen dat de grootste „spirituele‟ organisatie in ons land, de katholieke kerk, en met haar de hele christelijke zuil in politiek, vakbonden, bedrijfsleven, media én landbouwwereld oorverdovend zwijgt over de ethische (on)verenigbaarheid van genetische modificatie van levensvormen met het christelijk gedachtegoed. Zelfs het publiekelijk stellen van deze vraag op zich, is taboe. Het Bijbelse principe van de mens als rentmeester tov de natuur, het voorzorgprincipe en het respect voor ALLE leven zijn slechts enkele bouwstenen van de christelijke cultuur die toch wel grote bedenkingen zouden moeten oproepen bij het inbouwen van totaal soortvreemde genen in levensvormen, meestal enkel ter wille van een commercieel doel van een grote multinational. Toch zwijgt de christelijke clerus en politieke wereld gedwee op dit vlak. Het zuiver materieel, reductionistisch en a-spiritueel wetenschappelijk denken is reeds vér doorgedrongen in de christelijk geïnspireerde structuren en organisaties. Wie vragen durft stellen bij de ethische toelaatbaarheid van genetische modificatie en de massale inbreng van deze organismen in de open natuur, is er bij voorbaat zeker van maatschappelijk verguisd te worden voor onwetenschappelijke, fundamentalistische creationist. Scheiding van kerk en staat, heet dat. Dat ook –juist!- de wetenschap hierin nood heeft aan ethische vraagstelling, is daarmee definitief afgevoerd. O.a. met behulp van netwerken als SKEPP e.d. wordt de strijd bikkelhard gevoerd: al wie vragen stelt of opmerkingen maakt, die de gangbare wetenschappelijke ontwikkeling in de weg staan, wordt gebrandmerkt als pseudo-wetenschappelijk en op de brandstapel gezet. De inquisitie van de moderne tijd. Of moeten we zeggen: „Men oogst wat men gezaaid heeft…‟ Maw niet enkel op het veld, maar ook in de hoofden van mensen is co-existentie onmogelijk. GGO-denken en GGO-vrij-denken kunnen niet naast elkaar bestaan. Er is nog slechts één waarheid denkbaar, nl dat GGO ‟s de toekomst vormen. Al wie daar bezwaren tegen heeft, doet dit op basis van irrationele argumenten en moet voor die dwaling dan ook maar helemaal zelf opdraaien.

Blijvende actie nodig
Met de huidige uitvoeringsbesluiten van de Vlaamse co-existentiewetgeving hangt de toekomst van duurzame en biologische landbouw aan een zijden draadje…

Tijd om opnieuw actie te voeren en een breed publiek aan te sporen z‟n ongenoegen hierover kenbaar te maken aan de regering en de volksvertegenwoordigers in kamer en senaat.

Meer info over de acties en strijd van Percy Schmeiser: www.percyschmeiser.com

Geert Iserbyt

Duurzame landbouw en voeding. Film- en gespreksavonden

Dit voorjaar programmeren we, in samenwerking met Vormingplus, vijf documentairefilms die onze planeet en vooral de landbouw en onze voeding doorlichten. Waar zit het probleem en hoe kan het anders? We bekijken een docufilm en gaan daarna het gesprek aan. Op de affiche:

• 25-01 Home
• 8-02 We feed the world
• 22-02 De wereld van Monsanto
• 8-03 The real dirt on farmer John
• 22-03 A farm for the future

Telkens op maandagavond bij Vormingplus Antwerpen in Berchem.