Visie op duurzame landbouw
Wat is duurzaamheid?
Duurzaamheid betekent: vandaag in onze behoeften voorzien zonder de kansen van toekomstige generaties te ondermijnen. Dat principe werd in 1987 vastgelegd in het VN-rapport Our Common Future en vormt nog steeds de basis van duurzame ontwikkeling.
Vaak wordt duurzaamheid samengevat in drie pijlers – ecologisch, economisch en sociaal (People, Planet, Profit). Voor Landwijzer volstaat dat niet. Wie landbouw echt toekomstgericht wil organiseren, moet breder kijken. Daarom werken wij met vijf fundamentele pijlers voor duurzame en kwalitatieve landbouw.
De 5 pijlers van duurzame landbouw
1. Ecologisch
De ecologische pijler gaat over zorg voor bodem, biodiversiteit en gezonde kringlopen. We beperken de ecologische voetafdruk (energie, water, transport), integreren landbouw in natuur en landschap en streven naar samenhang in het agro-ecosysteem. Niet losse ingrepen, maar een systeem dat in evenwicht functioneert.
2. Economisch
Ecologie kan niet zonder een gezonde economie. Duurzame landbouw vraagt kostendekkende prijzen, transparante prijsvorming en eerlijke afspraken doorheen de keten. Vraag en aanbod worden afgestemd, verspilling wordt vermeden en handel vervult een bemiddelende rol. Ook de maatschappelijke meerwaarde van landbouw verdient erkenning.
3. Sociaal
Landbouw is mensenwerk. Deze pijler gaat over zinvolle en veilige tewerkstelling, een gezonde balans tussen gezin en bedrijf, en sterke banden tussen boer en gemeenschap. Denk aan korte keten, zorglandbouw, educatie en samenwerking tussen stad en platteland. Duurzaamheid betekent ook: landbouw op mensenmaat.
4. Juridisch
Landbouw werkt met grond, gebouwen en infrastructuur die generaties lang meegaan. Duurzame landbouw vraagt daarom ook aangepaste eigendoms- en samenwerkingsvormen. Nieuwe modellen van grondbeheer (zoals commons), vernieuwde regelgeving en participatieve garantiesystemen maken het mogelijk om landbouwkapitaal duurzaam door te geven zonder financiële roofbouw.
5. Visionair
Tot slot is er een overkoepelende visie nodig. De visionaire pijler vertrekt vanuit een systeem-ecologische en globaal-ecologische benadering: landbouw staat niet los van cultuur, ethiek en levensbeschouwing. Ze draagt zorg voor het leven in zijn geheel en plaatst productie in een bredere maatschappelijke context.
Gelaagdheid in de biologische landbouw
Binnen de bio-beweging bestaan verschillende niveaus van diepgang:
Laagdrempelige biolandbouw werkt volgens de wettelijke EU-minimumnormen en vermijdt chemische middelen.
Eco-systeembenadering organiseert het bedrijf als samenhangend systeem met kringlopen en biodiversiteit.
Globaal-ecologische benadering vertrekt vanuit een holistische visie waarin ecologie, ethiek en samenleving onlosmakelijk verbonden zijn.
Elke volgende laag vraagt bijkomende inspanningen, aangepaste prijsvorming en betrokkenheid van de consument. Dat zie je terug in afzetkanalen, samenwerking en certificering.
Onze visie in de praktijk
In onze opleidingen verbinden we deze vijf pijlers consequent met elkaar. We besteden aandacht aan bodem en bedrijfsvoering, maar evenzeer aan prijsvorming, samenwerking, eigendomsstructuren en de bredere visie achter biologische en biodynamische landbouw. Zo leiden we boeren op die niet alleen ecologisch werken, maar hun bedrijf ook economisch, sociaal, juridisch en visionair duurzaam kunnen uitbouwen.
We passen deze visie niet enkel toe in onze vormingsactiviteiten, maar ook in de bijdragen die we hebben geleverd aan de ontwikkeling van nieuwe initiatieven in de bio-beweging, bijvoorbeeld door actieve ondersteuning van de opstart van het CSA-Netwerk en De Landgenoten.
De integrale visietekst kan je hier downloaden.
Visie op leren
De biologische landbouw is een levens- en ervaringswetenschap, waarin bedrijfseigen oplossingen en geïndividualiseerde systeem-ecologische samenhangen en kringlopen essentieel zijn. De bioboer is een ‘ervaringswetenschapper’ die vanuit de eigen verbondenheid met zijn bedrijfsgeheel voortdurend zelf kennis opdoet en daarnaar handelt.
De biologische landbouw kan je je dus enkel ten volle eigen maken door een organische vorm van leren: levendig en individueel ervaringsleren. We integreren deze visie op leren helemaal in onze beroepsopleiding biologische en biodynamische landbouw en laten ook de vormgeving van onze cursussen erdoor inspireren. We blijven onze visie ook steeds verder ontwikkelen.
Naast voeding voor het hoofd (de lessen) en oefening voor de handen (de stages) was de intervisie een streling voor het hart. De intervisie geeft ademruimte om te mogen tonen wie je bent en daardoor met nog meer moed en steun verder te gaan.
We lichten de voornaamste pijlers van onze visie toe en illustreren ze met uitspraken van onze cursisten:
Werkelijk leren, is iets ontwikkelen in jezelf
Je kan een mens niets leren, je kan hem enkel helpen het te herkennen/ontdekken in zichzelf, aldus Galileo Galilei. Werkelijk leren als volwassene is niet zozeer iets overnemen, maar veeleer iets ontwikkelen in jezelf (het je eigen maken). Dat vraagt een omslag van een antwoordcultuur (met kennisoverdracht als uitgangspunt), naar een vraagcultuur (Wat wil IK leren).
"Veel lesgevers hier zijn gespecialiseerd in ontdekkend of ervaringsgericht leren. Ze geven een aanzet, en laten je zelf zoeken. Het antwoord zit eigenlijk al in je, en zij weten het eruit te halen. Ik vind het een fantastische manier van lesgeven! Zo kan ik me beter focussen, en doordat ik zelf met het antwoord moet komen, vergeet ik het niet meer.”
Met hoofd, hart en handen
Als mens leer je pas volledig wanneer je denken, voelen én handelen betrokken zijn. Met hoofd, hart en handen. Dan verwerven we kennis, ervaring én verbinding.
“De eerste drie maanden van de opleiding gaan voornamelijk over de bodem en bodemvruchtbaarheid. Daardoor kreeg ik goesting om zelf een bodemprofielput te maken op m’n stagebedrijf en het te bekijken in de praktijk. Door deze opdracht uit m’n leerwegmap, hield ik vast wat ik geleerd had.”
Een niet eindigend proces, met verschillende fasen
Een leerproces bestaat uit verschillende fasen en elementen, en vaak heb je een eigen voorkeur voor één of meerdere aspecten en blijf je daarin wat hangen. Een leerproces is pas volledig wanneer je alle fasen hebt doorlopen en geïntegreerd. Leren eindigt nooit, steeds opnieuw dagen nieuwe leervragen en leerkansen op.
“Eén van de opdrachten draait rond ‘teeltopvolging’. Ik volgde de teelt veldsla op mijn stagebedrijf op en ben vaak gaan tellen en meten. En ik berekende hoeveel tijd er kruipt in oogsten, hoeveel kilo de opbrengst was enz. Met deze gegevens heb ik een kostprijsberekening van veldsla voor m’n stagebedrijf gemaakt.”
Leren van elkaar, leren aan elkaar
Zeker in een groepsopleiding of cursus, leer je van anderen. Je leert van docenten, praktijkopleiders, andere cursisten, en zij leren van jou. De zorg voor een gezonde groepsdynamiek is dan ook van groot belang, niet als doel, wel als middel.
“Door elkaar te leren kennen, leer je ook jezelf beter kennen. In het onderzoeken van andermans intervisievraag ontdek je wat je zelf wel en niet wil, hoe je het zelf wel of niet zou aanpakken en waar je zelf al dan niet waarde aan hecht.”
Met een grote openheid
Je stimuleert je eigen groei en ontwikkeling, door een grote openheid voor verschillende standpunten, zienswijzen, mogelijkheden, ervaringen, … Een grote openheid voor wat je kan ontdekken bij en door andere cursisten, op biologische bedrijven, voor wat de tijdsgeest vraagt en biedt, en voor wat naar je toekomt. Op basis daarvan kan je je (toekomst)visie eigen maken.
“Ik heb zelf een enorme boost aan energie gekregen door de intervisie: jezelf eens door de ogen van een ander bekijken, helpt je om te zien waar je zelf soms blind voor bent.”
“Je komt uit de opleiding met een andere kijk op de wereld. Soms lastig en confronterend maar ik had het voor geen geld van de wereld willen missen.”
Mens worden aan de landbouw, de landbouw vermenselijken
“Mens worden aan de landbouw, de landbouw vermenselijken” is het onderliggend adagium van Landwijzer. Enerzijds duidt het op de missie om de landbouw terug te brengen tot vitale, menselijke, duurzame en lokale verbindingen, anderzijds op de vele kansen tot menselijke ontwikkeling en verrijking die de landbouw als werkterrein biedt. Het beroepsmatig vaardig(er) worden in de landbouw, vormt de kern van de Landwijzer-opleiding en vorming, het aspect persoonlijke ontwikkeling ondersteunt dit.
"De intervisie over mijzelf gaf mij de gelegenheid om het bilan op te maken van wie ik ben, wat ik wil en hoe ik dat ga realiseren. De begeleiding schept een veilig en gestructureerd kader om jezelf kwetsbaar op te stellen. Heel veel hangt ook af van de groep en de groepsdynamiek. Dit heeft mij sterk geholpen om mijn project uit te werken.”
Inspiratiebronnen:
- U-theorie (“Presence”, Peter Senge, Otto Scharmer en Joseph Jaworski)
- De Grondhoudingen uit de milieufilosofie (Zweers e.a.), toegepast op kennis en leren
- New Adult Learning Mouvement (NALM)
- Lemniscaatbenadering (Francis Gastmans)
- De leercirkel (Kolb), Ervaringsleren
- De creatiespiraal (Marinus Knoope)
Visie op organisatiecultuur
Landwijzer als organisatie bestaat uit een netwerk van bestuur, Algemene Vergadering, team, docenten, praktijkopleiders ...
Naar een verhaal van zelfsturing
In 2018 maakten we bij Landwijzer een bewuste keuze: we wilden niet alleen duurzame landbouw onderwijzen, maar ook zelf duurzaam organiseren. Daarom evolueerden we van een klassieke, hiërarchische vzw-structuur naar een zelfsturende organisatie.
Die stap vroeg een cultuurverandering. Verantwoordelijkheden worden niet van bovenaf verdeeld, maar liggen bij de mensen die de rollen opnemen. Medewerkers krijgen ruimte om beslissingen te nemen binnen hun domein, in open afstemming met collega’s en bestuur. Transparantie is daarbij essentieel: informatie wordt gedeeld, overleg is structureel ingebouwd en we maken actief gebruik van onze collectieve intelligentie.
Die manier van werken staat niet los van onze opleiding, ze ís er een vertaling van. In de beroepsopleiding biologische landbouw vertrekken we vanuit eigenaarschap, verantwoordelijkheid en systeemdenken. We begeleiden cursisten om zelfstandig keuzes te maken, samen te werken en hun bedrijf als geheel te leren zien. Op dezelfde manier kijken wij naar onze organisatie: als een levend systeem waarin vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit richtinggevend zijn.
In onze dagelijkse werking krijgt dat concreet vorm via wekelijkse teamoverleggen, regelmatig rollenoverleggen met een dynamisch rollendocument (in plaats van vaste functieomschrijvingen), besluitvorming via de adviesmethode, intervisie en collegiale feedback, en verdiepende teamdagen. Zo blijven we leren, bijsturen en ontwikkelen, net zoals we dat in onze opleiding doen.
Onze inspiratie vonden we onder meer in Reinventing Organizations en in de principes van Holacracy, maar intussen hebben we vooral een eigen praktijk opgebouwd. Zelfsturing is voor ons geen model dat we toepassen, maar een manier van werken die groeit, net zoals de landbouw die we mee vormgeven.
Raad van Bestuur en Algemene Vergadering
De Raad van Bestuur van Landwijzer vzw is samengesteld uit mensen van verschillende sectoren in de biologische landbouw, die vanuit een sterke voeling met de sector en een persoonlijk engagement de bestuurstaken opnemen. De Raad van Bestuur komt tweemaandelijks samen en geeft voornamelijk mee vorm aan visie en beleid op de langere termijn.
De bestuursleden in de Raad van Bestuur zijn:
- Barbara Redant, bestuurder en voorzitter, leerkracht & ex-cursist leertraject Landwijzer.
- Dave Buchan: bestuurder, docent bodemkunde en medebedrijfsleider CSA 't Wijveld
- Maarten Cools: bestuurder en medebedrijfsleider CSA Goedinge
In de Algemene Vergadering zetelen mensen uit de sector, ook teamleden, hoofddocenten, praktijkopleiders en oud-cursisten. De Algemene Vergadering komt jaarlijks samen.
Meer lezen over Landwijzer als organisatie